SAĞLIK REHBERİ

HEMODİYALİZ İÇİN SAĞLIKLI BESLENME

Hemodiyaliz: kanın vücut dışında yapay böbrek de denilen diyaliz aracının içinde dolaştırılarak temizlenmesidir.

HEMODİYALİZDE SIVI DENGESİ
Sağlıklı böbreklerin en önemli görevlerinden biri vücudumuz çeşitli yollarla aldığımız sıvının fazlasını vücudumuzdan uzaklaştırmaktır.böbreklerimiz çalışamaz hale geldiğinde yiyecek ve içeceklerle aldığımız sıvı vücutta birikmeye başlar.bu nedenle alınan ve çıkarılan sıvının dengelenmesi çok önemlidir.diyetisyeniniz tarafından hesaplanan günlük almanız gereken sıvı miktarına uymalısınız.vücudumuzda sıvının gerek fazlalığı gerekse azlığı çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir.

HİPERVOLEMİ NEDİR?
Vücutta aşırı sıvı birikmesine denir.
Nedenleri
      Tuz alımı; sıvı tutulmasına neden olurken susuzluğu artırarak sıvı alımına neden olur.
      İdrar miktarında azalma veya kaybolma olmasına rağmen aynı miktarda sıvı alınması.
Belirtileri
      Göz etrafında ve ayak bileklerinde şişmeler
      Kilo artışı
      Tansiyonun yükselmesi
      Nefes almada güçlük
 

İçtiğiniz sıvının miktarına göre başınıza geleceklerin öyküsü
Önerilen kadar sıvı aldınız;
      Tansiyon hafif yükselecek,
      Kalp hafif zorlanacaktır.
      Diyalizle aldığınız bu makul sıvı çekilirken zorlanmayacaksınız.

Önerilenden fazla sıvı aldınız;
      Tansiyonunuz normalin çok üstüne çıkar.
      Kalbiniz çok yüklenir.
      Diyalizde fazla sıvı çekilirken tansiyon düşmesi, kramp gibi sizi zorlayacak

NE YAPMALISINIZ?
      Tuz alımınızı tamamen kesiniz
      Sıvı gıdalarınızı altınız
      Vücudunuzda ödem kontrolü yapınız (kilo artışı, ayakkabının rahat giyilememesi, yüzüğün parmağınızı rahatsız etmesi gibi)

FAZLA SIVI (SU) İSTEĞİNİ AZALTMAK İÇİN BAZI İPUÇLARI
      Sabah kalkınca, o gün içeceğiniz ölçülü suyu bir kaba doldurun ve gün boyunca aynı kaptan kullanın.
      Her tür sıvıyı küçük bir bardakta için.
      Tuz içeriği fazla gıdalardan uzak durun.
      Yemekler arasında diyetisyenin izin verdiği meyvelerden yiyin.
      Ağız kuruluğuna karşı, ince kesilmiş limon kabuğu çiğneyin.
      İlaçları yemek sırasında içtiğiniz su ile için.
      Ağzınızda suyu çalkalayın fakat içmeyin.
      Sakız çiğneyin.
      Kışın ağız kuruluğunu önlemek için soba veya kalorifer üzerine bir kap su koyun

HİPOVOLEMİ NEDİR?
Vücutta aşırı sıvı kaybına (hipovolemi) denir. Hipovoleminin nedenleri;
      Az miktarda sıvı alımı
      Vücuttan fazla sıvı çekilmesi
      İshal, bulantı, kusma ile vücuttan sıvı kaybı

Belirtileri;
      Kilonuzda ani düşme
      Tansiyonunuzda düşme
      Baş dönmesi
      Halsizlik
      Kramplar
      Ağız Kuruluğu

Gıdalarla aldığımız bazı maddeler vardır ki bunlar diyalizde vücuttan yeterli miktarda uzaklaştırılamayabilir. Bunlardan en önemlileri fosfor potasyum ve sodyumdur.

FOSFOR: Fosforun kandaki oranının yüksek olması;
      Uzun dönemde kemik kırılmaları ve eğilmelerine
      Kalsiyumla birleşme sonucu damar tıkanıklığına neden olabilmektedir.
Bu nedenlerle doktorunuzun önerdiği fosfat bağlayıcı da denilen ilaçları düzenli olarak kullanmanız çok önemlidir. İlacınızı yemekten hemen önce veya yemeğe başladığınızda almayı unutmayın.
Fakat bu ilaçlara gereksinim kalmadan diyetle alınan bu fosfor miktarını düşürmek mümkündür.

Fosfordan zengin besinler;
      Badem, ceviz, fındık, fıstık,
      Süt, peynir, yoğurt gibi süt ve ürünleri,
      Karaciğer,
       Çikolata, kolalı içecekler.

Diyetinizde fosforu düzenlediğiniz zaman fosforun kemiklerimiz üzerindeki olumsuz etkileri önlenmiş olacaktır.

POTASYUM: Vücut sıvılarının dengesinin korunmasında ve normal vücut fonksiyonları için gereklidir. Diyette geçici süreli potasyum kaçamaklarında bile ani yükselmeler gösterir.
Yüksek potasyum düzeyi;
      Kalpte ritim bozukluğu
      Bacaklarda ani güçsüzlük hareket ettirememe
      Nabızda yavaşlamaya neden olur.

Bu durumdan korunabilmek için diyetisyeninizin önerdiği diyet listesine uymalısınız.

Potasyumdan yüksek yiyecekler şunlardır:
      Ispanak, semizotu, pazı, asma yaprağı, karalahana, patates, havuç, mantar gibi sebzeler;
      Muz, kavun, kayısı, kivi, böğürtlen, kuru meyveler (kuru kayısı, kuru incir, kuru erik vb) gibi meyveler;
      Çikolata, kahve, kakao, neskafe, pekmez, bulgur gibi diğer yiyecekler.

TUZ: Fazla tuzlu yiyecekler yediğimizde susarız. Fazla su içtiğimizde ise vücudumuzda sıvı birikir. Bu da ayaklarımızda, ellerimizde, yüzümüzde şişmeye, tansiyonumuzda yükselmeye neden olur. Bu nedenle de tuzlu yiyeceklerden (salamura, turşu, zeytin, konserve vb) ve tuzlu yemeklerden uzak durmamız gerekir. Ayrıca diyet tuzlar da kullanılmamalıdır.
 

EV DIŞINDA YEMEKTE DİYETE NASIL UYULMALI?

Eğer diyet hakkındaki bölümlerimizi iyi okuyup öğrenmişseniz evde veya dışarıda yemek seçiminiz farklı olmayacaktır. İlk saptayacağınız şey yemek yiyeceğiniz restoranın ne yemekler yaptığı, örneğin "Fast-Food" ve doğu mutfağı olan restoranların yemeklerinde sodyum miktarı fazladır. Unutmayın ki tatil veya davetlerde diyete ara vermek diye bir şey yoktur. Bu küçük kaçamaklar, sağlığınızı tehlikeye atmaya değmez.

Dışarıda yemek yiyecekseniz uyulması gerekli genel kurallar:

O gün evdeki öğünlerinizi daha özenle seçin.
Arkadaşınıza gidecekseniz, arkadaşınızın diyetinizden haberdar olmasını sağlayın.
Yemek öncesi yenen aperatiflerden uzak durun.
Restoranlardaki porsiyonlar evdekinden büyüktür. Yarım porsiyon ısmarlayın.
Tatlı seçiminizi çikolata, fındık, süt, potasyumdan zengin meyve, peynir gibi size yasak şeylerin bulunmadığı tatlılar olmalıdır.
Hamur işleri, makarna, pilav, ekmek ölçü oranında yenebilir.
Restoranlarda tuzsuz sebze yemeği bulmak imkansızdır. Bu nedenle o gün evde hiç tuzsuz yiyerek dengelemeye çalışın.
Karışık salatayı korkusuzca yiyin ama turşudan uzak durun.
Bütün yemek soslarının ayrıca getirilmesini isteyin ve az miktarda kullanın.
Salata sosu olarak, yağ, sirke, limonu tercih edin. Diğer salata soslarından uzak durun.
Diyet listenizde serbest olan meyve, tatlıları tercih edin, çikolata, fındıklı tatlılardan uzak durun.
İçecek olarak diyet listenizde olanları tercih edin ve en önemlisi miktarına özen gösterin. Daha iyisi garsondan su bardağınızı kaldırmasını rica edin.
Alkollü içki için doktorunuza danışın ve o gün evdeki sıvı tüketiminizi minimuma indirin.
Yemeğe çıkacağınız zaman diyetisyeninizin önerilerini almak için danışmaktan çekinmeyiniz.
Menüde bilmediğiniz bir yemek adı varsa bunun içeriğini garsondan sorun.
Izgara siparişi verirken tuz konulmamasını söylemeyi unutmayın.
Fast-food diye adlandırdığımız sandviç, pizza, hamburger seçimlerinizde çok dikkatli olmalısınız. Hamburger yemeyi canınız çok istediyse çocuk menusu ve içinde peynir ve sos olmayanını tercih edin. Kolalı ve sütlü-yoğurtlu içecekleri tercih etmeyin. Kızarmış patates, cips gibi patatesli yiyeceklerin potasyumdan çok zengin olduğunu hatırlatmaya gerek yok.
Tatlı seçiminiz, zengin meyve, peynir gibi size yasak şeylerin bulunmadığı tatlılar olmalıdır.

Tabii ki bu yemeklerden sonra fosfat bağlayıcılarınızı almanız gerektiğini hatırınızdan çıkarmayın ve yemeğe giderken yanınızda olup olmadığının kontrolünü yapın.

ÖRNEK TARİFLER

İRMİK TATLISI
(1 porsiyon)
MALZEMELER
İrmik 1 yemek kaşığı
Şeker 1 yemek kaşığı
Süt 1 çay bardağı
Portakal veya limon rendesi 1 yemek kaşığı

YAPILIŞI
Ilık süt içerisine irmiği koy pişirmeye bırak. Portakal veya limon rendesi eklenir.kaynayıp koyulaşıncaya kadar karıştırılır. İndirmeye yakın şekeri ekle. Su ile ıslatılmış orta büyüklükteki tepsiye boşaltılır. Buzdolabında dondurduktan sonra dilimleyerek servis yapılır.

Enerji : 96,4 kal Potasyum :72,8 mg
Karbonhidrat : 19,6 gr Fosfor : 50 mg
Protein : 2,5 gr Sodyum : 21,1 mg
Yağ : 0,9gr

NOT: 1 porsiyon irmik tatlısı tüketilmesi durumunda 1 / 2 su bardağı süt ve 1 ince dilim ekmek hakkınızı diyetinizden çıkarmalısınız.

KREMALI ELMA TATLISI
(1 porsiyon)
MALZEMELER
Şeker : 5 yemek kaşığı
Su : 2,5 çay bardağı
Elma : 1 küçük boy
Kreması
Nişasta 1 yemek kaşığı
Su 1 / 2 çay bardağı
Pudra şekeri 1 yemek kaşığı
Margarin 1 yemek kaşığı

YAPILIŞI
Bir tencereye su şeker ve kabukları soyuluş ortaları çıkarılmış elmaları koy yavaş ateşte pişir. Elmalar suyunu çekince indir ve soğut.
Nişastayı su ile ez pişir, soğumaya bırak.pudra şekeri ve margarini tel ile iyice çırp. Soğumuş nişastayı pudra şekeri margarin karışımına yavaş yavaş ekle ve iyice karıştır. Hazırlanmış bu kremayı elmanın ortasına doldur ve servis yap.

Enerji : 322 kal Potasyum: 113,8 mg
Karbonhidrat :82,7 gr Fosfor:12 mg
Protein : 0,2 gr Soydum:1,6 mg
Yağ : 8,8 gr